Anatomie van een stopwatch

Energie en opwinden

• Crown (kroon)
  De knop waarmee je het uurwerk opwindt en (bij sommige constructies) ook instelt/bedient.
• Stem (opwindas / stift)
  De as die de beweging van de kroon naar binnen doorgeeft aan het opwind- en/of stelmechanisme.
• Barrel holding mainspring (trommel met hoofveer)
  De “energie-opslag”. In de trommel zit de hoofveer (mainspring) die wordt opgewonden. Als de veer ontspant levert hij koppel (draaimoment) aan de tandwieltrein.
• Oscillating weight that winds mainspring (oscillerend gewicht/rotor)
  Een bewegend gewicht dat door beweging kan helpen opwinden (zoals bij een automaat). Bij veel klassieke stopwatches zie je dit niet; het schema laat een variant zien waarbij zo’n gewicht aanwezig is.

Overbrenging (tandwieltrein)

Doel: het koppel uit de veertrommel stap voor stap omzetten naar hogere snelheden en bruikbare aandrijving voor de echappement/indicatie.

• Second wheel (tweede wiel)
  Eerste wiel na de veertrommel in de krachtlijn. Draagt energie verder de trein in.
• Third wheel (derde wiel)
  Volgende trap in de overbrenging. Verhoogt doorgaans de draaisnelheid en geeft door naar het vierde wiel.
• Fourth wheel (vierde wiel)
  Belangrijke trap richting het echappement. In veel uurwerken draait dit wiel (of een as ervan) 1× per minuut; dat hangt van de vertanding af.
• Pinion (rondsel)
  Het kleine tandwiel (kleine tandkrans) dat op dezelfde as zit als een groter wiel, of in een volgende trap grijpt. Een wiel + rondsel vormen samen een “gear pair” waarmee de overbrengingsverhouding ontstaat.

Regulatie (echappement + oscillator)

• Escape wheel (ankerrad / echappementwiel)
  Het laatste wiel in de tandwieltrein. Dit wiel “tikt” in kleine stapjes door, omdat het steeds wordt tegengehouden en vrijgegeven door het anker.
• Pallet fork (anker / palletvork)
  Het hefboomvormige onderdeel met palletstenen dat het ankerrad afwisselend blokkeert en loslaat. Tegelijk geeft het kleine impulsjes door aan het balanssysteem.
• Balance wheel oscillator (balanswiel + spiraal)
  De “tijdgever”. Het balanswiel oscilleert heen en weer (met de spiraal/haarveer) op een bepaalde frequentie. Dit bepaalt het tempo waarmee het ankerrad stapjes mag maken, en dus hoe snel de wijzers lopen.

Weergave (wijzerplaat en wijzers)

• Dial (wijzerplaat)
  De schaalverdeling waarop je afleest (seconden/minuten/uren, afhankelijk van het instrument).
• Hands (wijzers)
  De wijzers die de gemeten tijd tonen. In een stopwatch zijn dat vaak een centrale secondewijzer en (sub)dials voor minuten/uren.
• Minute wheel (minutenwiel)
  Onderdeel van het “werk” dat de minuutindicatie aandrijft (bijv. een minutenteller of de minutenwijzer).
• Hour wheel (urenwiel)
  Voor de urenindicatie (bijv. een urenteller). In een stopwatch kan dit een (sub)register zijn.

In één zin: de krachtroute

Hoofveer (trommel) → tweede/derde/vierde wiel (via rondsels) → ankerrad → anker → balans (regelt) → gecontroleerde beweging naar de wijzers via minuten-/urenwielen.